Terugblik: Verdichten in de bestaande stad woensdag 21 november 2018

Een volle zaal en een vol programma: het architectuurcafé over Verdichten in de bestaande stad leverde een inspirerende avond op. We namen kennis van het kersverse concept van de verdichtings-en hoogbouwvisie die NEXT architects met de gemeente Amersfoort heeft gemaakt. We werden geconfronteerd met onze collectieve obsessie met groei en zijn gewezen op de kansen die verdichting en hoogbouw de stad te bieden heeft.

Stadsbouwmeester Loes Oudenaarde schetste de opgave waar de stad voor staat: 13 000 nieuwe woningen tot 2030, waarvan het leeuwendeel in bestaand verstedelijkt gebied zal worden gerealiseerd. De groei kan als hefboom werken om een kwaliteitssprong te maken op het gebied van woningaanbod, kwaliteit en diversiteit , de balans tussen wonen en werken, mobiliteit, energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie. Twee soorten opgaven: doorontwikkelen (huidige kwaliteiten handhaven, verbeteren op onderdelen) en versnellen ( transformatieopgave, ruimte, compact, hoogwaardig toevoegen van een nieuwe stedelijke laag). De belangrijkste versnellingsgebieden liggen in de nabijheid van de historische binnenstad en rondom knooppunten in het openbaar vervoer: De Hoef, de Stadsring en het gebied ‘Langs Eem & Spoor’.

Prestatiegericht ontwikkelen koppelt programma-ambities aan kwaliteitsambities. Regie kan er zijn op basis van verschillende thema’s: dichtheid, mobiliteit, voorzieningen, openbare ruimte en samenhang met de stad.

Architect Bart Reuser van NEXT architects trapte af met de constatering dat de stad de afgelopen decennia niet is verdicht maar juist verdund. Grotere woningen en een dunnere bezetting hebben de vraag naar woningoppervlakte vergroot. Ook op andere gebieden, zoals bijvoorbeeld onze auto’s is het ruimtebeslag alleen maar toegenomen. Na een analyse van de groei van de wijken van Amersfoort inclusief bebouwingshoogte worden vier categorieën onderscheiden: laagbouw: t/m 4 lagen, middelhoogbouw 5-8 lagen, hoogbouw 9-16 lagen, hoogbouw + vanaf 17 lagen. Eigenlijk valt nu alleen de Lieve Vrouwetoren in de laatste categorie.

De Amersfoortse hoogbouwladder:

1. In welke gebieden? In specifieke gebieden en langs grote lijnen wordt hoogbouw aangemoedigd en tegelijkertijd wordt juist voorzichtig met hoogbouw omgegaan in gebieden van historische waarde.
2. Wat is de toegevoegde waarde? Als hoogbouw een passend programma biedt en bijdraagt aan de ambities van een groeiende, duurzame en inclusieve stad.
3. Hoe toetsen we de hoogbouw? Met een Hoogbouw Effect Rapportage. Getoetst wordt de bijdrage aan de Amersfoortse ambities, de beleving en inpassing in de omgeving en Beeldkwaliteitsaspecten.
Hierbij ligt de lat ligt hoog: bijzondere aandacht voor de architectonische kwaliteit: De plint / De bebouwing / De buitenruimte, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen groene en stedelijke ruimtes.

Kortom: Verdichting biedt kansen voor identiteit; de opgave is groot, maar de stad biedt genoeg ruimte; hoogbouw is overal, maar vraagt om meer structuur en samenhang; visie moet daarom sturen met ambities, waar, wanneer en hoe. Verdichten ? Ja, graag

Kunstenaar en tentoonstellingsmaker Arne Hendriks benadert het vraagstuk met zijn onderzoek 'The Incredible Shrinking Man' op geheel eigen wijze. Op meeslepende wijze toont hij onze collectieve obsessie met groei en groter en de gevolgen die dit heeft voor de aarde, het grondstoffen- en ruimtegebruik. Citerend uit het boek Kosmikomische verhalen van Italo Calvino belicht hij een aspect van de menselijke neiging om in elkaars nabijheid te zijn. Hendriks pleit voor innovatie van de mens en bespreekt een menselijke evolutie analoog aan die van de dinosaurus: niet nog groter groeien, maar de kracht van de botten benutten om in aanmerkelijk kleinere vorm tot betere prestaties te komen. Het kleiner worden van de mens biedt een nieuw perspectief op verdichting en op de winst die dit voor onze planeet kan betekenen.

Sybren Bosch (Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur) legde het verband tussen de stad als gezonde habitat en de verdichtingsopgave. Zoek vanuit het gezondheidsperspectief naar meekoppelkansen met de grote transitie-opgaven: verdichting, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie en energietransitie. Een integrale aanpak op gebiedsniveau is hiervoor een voorwaarde. Uitgangspunten voor ‘Gezondheid & Leefomgeving’ zijn dat de leefomgeving van belang is voor gezondheid van mensen, dat gezondheid meer is dan de afwezigheid van ziekten en dat gezondheidswinst betekent dat je het moet beschermen en bevorderen. Gezonde leefomgeving is óók gezond binnenmilieu. De aanbevelingen, negen in totaal zijn terug te lezen in het rapport 'De stad als gezonde habitat' .

Interessante vragen kwamen uit de zaal, die door gespreksleider Sjors de Vries van Ruimtevolk werden geadresseerd aan de verschillende sprekers en aan de aanwezige wethouder Astrid Janssen. Zo werd de vraag gesteld of de woningen in de mogelijke nieuwe hoogbouw wel ten goede komen aan de sociale huur, want hoogbouw is duur. Hier ligt een schone taak voor de woningcorporaties, zo werd bevestigd door een van de aanwezige corporaties: De Alliantie. In het coalitieakkoord is afgesproken dat 35% van de nieuwe woningen in de categorie sociale huur vallen. Ook was er de vraag of er gekeken is naar verdichting in de grond, in plaats van in de lucht. Veel kwaliteit valt te winnen door parkeren en stallen van fietsen e.d. onder de grond op te lossen. Hier zijn kosten aan verbonden, maar de toegenomen kwaliteit van de openbare ruimte komt iedereen ten goede. De randen van de stad zijn nog onvoldoende aan bod gekomen in de concept visie was een laatste opmerking vanuit het publiek. Een goede opmerking, waar op een later tijdstip verder over kan worden doorgepraat. Want over de nieuwe hoogbouwvisie, waar nu het concept van gereed is, zal de gemeente in gesprek gaan met burgers. De rondetafelgesprekken zullen begin volgend jaar plaatsvinden, zodat er genoeg tijd is voor eenieder om zich hierop voor te bereiden. FASadE houdt u op de hoogte.

Gastheren van dit architectuurcafé waren bpd en Latei, waarvoor dank.