Na ruim zes jaar heeft Patrick van der Klooster afscheid genomen van de programmaraad van FASadE. Als directeur Kennis & Innovatie BPD, maar ook vanuit zijn ervaringen als voormalig directeur van AIR Rotterdam, leverde hij waardevolle inhoudelijke bijdragen aan het programma van FASadE en aan het debat over architectuur en leefomgeving in Amersfoort. Als moderator leidde hij op betrokken en scherpzinnige wijze meermaals gesprekken en debatten. FASadE dankt Patrick voor zijn energieke en constructieve bijdrage en blikt met hem terug op de afgelopen jaren.

Hoe zie jij de rol van een gebiedsontwikkelaar in het creëren van leefbare, inclusieve steden?

Als gebiedsontwikkelaar heb je altijd de ambitie om mensen en gemeenschappen een plek te bieden en bijeen te brengen. Voor mij is dat de kern van ons vak, naast natuurlijk het organiseren van proces en financiën. Een goed, inspirerend ontwerp vormt de basis voor nieuwe ontwikkelingen. In de realiteit moet blijken of het dan ook echt lukt. Een ontwerp vraagt ook om de goede verdeling van programma (koop, huur, duur, betaalbaar) en om verschillende typologieën, waarmee verscheidene groepen mensen kunnen worden aangetrokken. Wat we nu zien is dat er meer aandacht ontstaat voor collectieve of anderszins gedeelde ruimten. Plekken waar mensen samen kunnen komen en elkaar kunnen ontmoeten. Dat vraagt wel om precisie. De ene collectieve ruimte is de andere niet, en de toe-eigening is telkens ook verschillend. Ik denk dat we nog in de testfase met elkaar zitten. Kijken wat werkt en wat niet werkt.

Ook is er nu aandacht voor diverse typen opdrachtgeverschap. Als gebiedsontwikkelaar zullen we ruimte moeten, en ook willen, geven aan wooncoöperatieven. Als onderdeel van de Rabobank heeft BPD daar oog voor en ambities mee. Het is geen gemakkelijke opgave. Elke stad in Nederland wil het, maar reageert toch weer anders op private initiatieven. Ook dit zullen we samen moeten uitvinden. Wij als gebiedsontwikkelaar moeten er op worden bevraagd, of beter: initiatief nemen.

Ik wil voorkomen dat mensen in andermans concept wonen, 
en het dan maar moeten uitzoeken.

Wat betekent “ruimtelijke kwaliteit” voor jou en hoe bewaak je die binnen projecten van BPD?

Voor mij is kwaliteit de mate waarin zorgvuldigheid en aandacht samen komen. Het is zo mooi als iedereen in een gebiedsontwikkeling met volle aandacht en commitment in het traject van totstandkoming zit. Dat komt de ruimtelijke kwaliteit altijd ten goede.

Ik wil voorkomen dat mensen in andermans concept wonen en het dan vervolgens maar moeten uitzoeken. De normaliteit van een ontwerp, of de vanzelfsprekendheid is al zo bijzonder. Italianen hanteren het begrip 'sprezzatura": vanzelfsprekend, tot in de puntjes uitgedacht.

Met de komende en ook noodzakelijke verdere industrialisering van de woningbouw kan het gevaar ontstaan van achteloze esthetische kwaliteit. Alles hetzelfde, kostenefficiënt en uitgekleed. Daar zullen we met elkaar waakzaam voor moeten zijn, maar ook constructief in moeten meedenken. Een mooie opdracht aan ons allen, met name aan de ruimtelijke ontwerpers, om daar het beste van te maken.

Waar ligt volgens jou op dit moment de grootste opgave voor stedelijke ontwikkeling in Nederland?

De betaalbaarheid in onze steden is de belangrijkste opgave. Hoe houden we de steden bereikbaar voor mensen met cruciale beroepen en ook voor diegenen die zijn aangewezen op sociale huurwoningen. Tegelijkertijd zullen onze steden de nationale economie moeten stutten, aantrekkelijk moeten zijn voor bedrijven en hoogopgeleide jongeren. Die combinatie is niet eenvoudig.

Steden dienen inspirerend te zijn en ook mensen bij elkaar te brengen. Ze hebben een bijdrage te leveren om ‘de boel bij elkaar te houden’. Stadsontwikkeling en gebiedsontwikkeling zijn geen vastgoed- maar maatschappelijke opgaven. Zoals ze altijd zijn geweest.

Wat heeft jou destijds gemotiveerd om aan te sluiten bij de programmaraad van FASadE?

Ik ken de wereld van de lokale architectuurcentra goed en al heel lang. Begin deze eeuw werkte ik voor de landelijke Raad voor Cultuur, waarin ik als secretaris de Raad ondersteunde met advisering over lokale architectuurcentra. Het ging dan om het nationale architectuurbeleid en de financiering van instellingen. Architectuur Lokaal was als koepelorganisatie van lokale centra opgenomen in de cultuurnota, evenals het stimuleringsfonds. Vanaf 2005 ben ik twaalf jaar directeur geweest van AIR, het lokale architectuurcentrum van Rotterdam. Ik heb met eigen ogen gezien wat een architectuurpodium voor de stad kan betekenen. Als platform, als netwerkorganistie en als kritisch volger van wat er in de stad gebeurt. De agenderende potentie is enorm.

Na de wending in mijn professionele carrière en verhuizing naar Hilversum ben ik diverse architectuurcentra actief gaan helpen. Groningen, Hilversum, Eindhoven en dus ook Amersfoort. Bij FASadE is mijn werkgever sponsor en voortvloeiende daaruit ben ik ruim zes jaar lid geweest van de programmaraad. Ontzettend leuk en belangrijk, vanuit de idee dat onze maatschappelijke discipline ook maatschappelijk debat verdient.

Programmaraad en Jong FASadE namen afgelopen donderdag afscheid in Stad van Cahen

Hoe heb je FAsadE zien veranderen of ontwikkelen in de jaren dat je betrokken was?

We hebben veel aandacht besteed aan focus en beheersbaarheid van het programma. Je kunt niet alles doen. Het is belangrijk voor FASadE om als organisatie te focussen en ook, ondanks de grote maatschappelijke verantwoordelijkheid, betrokkenheid en de vragen vanuit de gemeente, te kiezen voor een eigenstandige lijn. Natuurlijk in goed overleg met de stakeholders, de vakgemeenschap en het publiek. Dat vind ik erg goed gelukt. FASadE staat er goed op. Er is rust en overzicht. Er is een agenda. En er is publiek en debat. Heel tof om te zien en fijn dat ik er mijn steentje aan heb kunnen bijdragen.

FASadE is heel precies in de uitwerking van haar programma’s en producten.
Ik vind FASadE daarin ook echt een parel.

Wat onderscheidt volgens jou FASadE van andere architectuurinitiatieven in Nederland?

Amersfoort was lange tijd de meest bouwende stad van Nederland. Inmiddels heeft het naast zijn middeleeuwse ook een moderne architectuurgeschiedenis. Daar hoort een volwassen architectuurcentrum bij. Bij FASadE is echt aandacht voor architectuur en de ideeëngeschiedenis van de moderne Nederlandse stad. FASadE is heel precies in de uitwerking van haar programma’s en producten. Er zijn meer architectuurcentra in Nederland die vergelijkbaar werken, maar ik vind FASadE daarin ook echt een parel.

Wat is je favoriete herinnering of meest inspirerende moment uit je tijd bij FASadE?

Ik heb als natuurlijke tegenprestatie een aantal publieksavonden geleid. De uitreiking van de Stadsbouwprijs vond ik bijzonder: mooie winnaars en geëngageerde bestuurders die staan voor de kwaliteit van hun stad. Dat zijn zulke belangrijke momenten. Samen verhalen maken over de stad, deze gezamenlijk uitdragen en vervolgens inbrengen bij de ontwikkeling van de stad. Heerlijk!

Tijdens de uitreiking Amersfoortse Stadsbouwprijs 2022

Welke lessen uit Amersfoort kunnen volgens jou ook elders in Nederland toegepast worden?

Amersfoort is gelegen in uiteenlopende landschappen, die de stad identiteit en ook samenhang verschaffen. Dat is mooi en zorgvuldig gedaan. Het vormt een lange lijn in de geschiedenis en het is niet gemakkelijk deze lijn in korte tijd na te volgen. Het is wel een inspirerend narratief voor de grootschalige gebiedsontwikkelingen waaraan we komende decennia in heel Nederland zullen gaan werken.

Wat hoop je dat jouw bijdrage, en die van BPD, heeft betekend voor het gesprek over de kwaliteit van de leefomgeving?

Ik heb altijd de ambitie om het gesprek over onze gebouwde omgeving op een hoger, gemeenschappelijk peil te brengen. Samen leren debatteren over wat we belangrijk vinden, of wat we mooi vinden. Zien wat er nodig is en dat in gesprek brengen. Ik heb dat jaren in Rotterdam mogen doen en ik vind het eervol dat ook op meer bescheiden wijze te hebben kunnen doen in Amersfoort. Mijn werkgever BPD verbindt zich aan de doelstellingen van FASadE, de sponsorbijdrage hebben we dan ook met plezier verlengd.  We ondersteunen veel lokale architectuurcentra. Amersfoort is speciaal; BPD heeft veel kunnen betekenen voor Amersfoort. En ook andersom. Bedrijf en stad horen al jaren bij elkaar.

Dank Patrick voor de bijdrage aan de programmaraad van FASadE! We wensen je alle goeds voor de toekomst.

FASadE is BPD zeer erkentelijk voor de financiële ondersteuning die zij als hoofdsponsor biedt en voor de inhoudelijke bijdrage aan het programma van FASadE. We zijn blij dat beide verdiensten worden gecontinueerd. Michel Martens is conceptontwikkelaar bij BPD Studio en heeft inmiddels in de programmaraad het stokje overgenomen van Patrick van der Klooster.