TERUGBLIK: Excursie Zelfbouw en Klushuizen in Amsterdam

De excursie van FASadE rond ‘Zelfbouw en Klushuizen’ op 30 oktober 2015 gaf een kijk achter de schermen als het gaat om collectief een pand kopen en opknappen om er vervolgens te gaan wonen. Tekst: Marlies van der Maarel Foto's: Gereon Bargeman

Tekst: Marlies van der Maarel

Foto's: Gereon Bargeman

Zelfbouw en andere vernieuwende vormen van opdrachtgeverschap zijn ‘hot’. Op veel locaties in Nederland zijn inmiddels succesvolle projecten gerealiseerd. De excursie bracht ons in een volle bus naar twee gestapelde woningbouwprojecten in Amsterdam: de Kleiburgflat in de Bijlmer en de Klarenstraat in Nieuw-West. Het zijn beide naoorlogse woonpanden in handen van telkens één partij en de gebouwen en locaties waren in beide gevallen door velen zo’n beetje afgeschreven. Maar wat treffen we? Een veelheid aan bijzondere en eigenzinnig gekoppelde woonconcepten tegen zeer lage prijzen. En een duurzaam hergebruik van bestaand vastgoed in wijken die niet de beste naam hadden. Kortom: jaloersmakend. Waarom doen we dit niet overal?

Waarin zit hem nu eigenlijk het succes? En is het mogelijk dit ook op andere plekken, zoals in Amersfoort ter realiseren?

De Amsterdamse projecten zijn zeer divers in onder meer locatie, type vastgoed, schaal en kwaliteit van het vastgoed. In de hoge Kleiburgflat werden door Consortium DeFlat maar liefst 500 ruwe klushuizen casco aangeboden, terwijl de portieketageflat aan de Klarenstraat aan ongeveer dertig huishoudens een nieuw thuis bracht. In de Kleiburgflat

nam de ontwikkelaar het voortouw tot enkele grote fundamentele ingrepen. Zo werd de destijds anonieme begane grondlaag en binnenstraat ingevuld met bedrijfsruimten en woningen. Grote perforaties (poorten) in de superstructuur van de flat leverden bovendien een veel aangenamer leefomgeving direct rondom de flat. Met de gemeente zijn afspraken gemaakt over de invulling van het publieke maaiveld, waar de gemeente aan zet blijft.

In de Klarenstraat ontwierpen bewoners samen met de architect - Van Schagen architecten uit Rotterdam - ook het casco en is de fraaie en rijk beplante tuin onderdeel van het private deel.

Wat overeenkomt is de grote mix aan leeftijdsgroepen en woonsamenstellingen: van twintigers tot vijftigers, van gezin tot alleenstaand enzovoort. Ook valt op dat de mensen die in dit type projecten stappen tot de ‘voorhoede’ gerekend kunnen worden en veelal blank zijn.

Onze excursieleiders leggen uit hoe deze potentiële kopersgroep gevonden werd via: bbq’s, klusmarkten bij de gamma, feestjes, een hippe facebookpage, een bijzondere advertentie in de NRC en dergelijke. Kortom, met veel positieve energie werden mensen enthousiast gemaakt.

Het verleidelijke van de projecten zit hem ook in het eenvoudig houden van regels en het mogelijk maken door het inspelen op een ‘vragersmarkt’. In beide projecten waren allerlei horizontale en verticale koppelingen mogelijk gemaakt die mensen zelf wilden realiseren met zeer gedifferentieerde woningen tot gevolg. Zo was een dakterras met glazen kas op het dak van je appartement geen probleem op de Klarenstraat! Voor de appartementen in de Bijlmer werd bovendien geen zelfwoonplicht opgesteld en hoeft men - gezien het feit dat het bestaande bouw is - geen rekening te houden met het bouwbesluit nieuwbouw. Daardoor werd het aantrekkelijk om in te stappen en, al dan niet, door te verkopen. In de Bijlmerflat werd zelfs een Kleiburgklooster inclusief bierbrouwerij mogelijk gemaakt.

De successen pakken ook financieel goed uit voor de kopers. De Kleiburgflat komt op m2-prijzen van circa 1100,-- en in de Klarenstraat investeerde men gemiddeld 1800,--/m2. Dat is lucratief in een stad met een gemiddelde m2-prijs van 4000,--. Mogelijk hadden potentiële kopers dit ook in de gaten. In nog geen 5 maanden tijd was 1/5 deel van de woningen in de Bijlmer verkocht. Nu de woningbouwmarkt weer wat is aangetrokken, stijgen prijzen mee. Maar nog steeds lijken prima businessmodellen mogelijk.

Een standaard-aanpak of recept voor succes past niet bij Zelfbouwprojecten. Per project kunnen rollen verschillen en maak je als groep een maatpak, ofwel een uniek project. En dat voor de prijs van confectie!

Wat wel nodig blijkt is een aanpak waarin de wens van de koper centraal staat: weinig zorgen en regels en het denken in oneindige mogelijkheden. Bovendien helpt het ‘bouwen’ van een enthousiaste sfeer, zodat je wel ‘moet geloven’ in het succes dat voor je voeten ligt.

 

Marlies van der Maarel

Planoloog / Stedenbouwkundige

Lid programmaraad FASadE